Arkumea, ardia eta aharia

Gure herrialdeko eskualde batzuetan ohikoa den Mediterraneoko klimaren ezaugarria negu leun eta hezeak eta uda lehor eta beroak txandakatzea da. Kontraste horren ondorioz, larreek produktibitate desberdina dute eskualde geografikoetan. Hala, neguan, mendiko larreak elurrez estalita daude, eta behealdekoak, berriz, belar ekoizpen onari eusten diote hezetasun handiagoari eta tenperatura neurritsuei esker.

Aldiz, udan zehar behealdeetako belardiak lehor egoten dira, mendietakoak ekoizpen betean dauden bitartean. Urtarokotasun horren ondorioz, Espainian transhumantzia izeneko abeltzaintza-sistema garatu zen, animalien aldizkako lekualdatzean oinarritua. Abereen mugimendu horiek Espainia iparraldetik hegoaldera eta ekialdetik mendebaldera zeharkatzen duten abelbideen - abelbideen, abelbideen, soken eta bidezidorren sare baten bidez egiten dira.

Bide horiek Erdi Aroan ireki ziren, 1273. urtean Alfontso X.a Jakitunak Mestako Kontzeju Ohoratua sortu zuenean. Erakunde horrek abeltzainak bildu zituen, eta haren garrantzia Espainiako ardi-larruaren hedapenean zetzan batez ere: Merina ardiaren artile fina. Mestak botere ekonomiko eta politiko handia izan zuen, XVIII. mendera arte mantendu zuena, ondoren 1836an desagertu zelarik.

Mestaren desegitea, abeltzaintza estentsiboaren gainbehera, trenbidearen eta automobilaren agerpena eta 1960ko hamarkadatik aurrera abeltzaintzarako erabilera tradizionalen aldaketak izan ziren abelbideak uzteko faktore erabakigarriak. Hala ere, oraindik artaldeen mugimenduak daude tarte jakin batzuetan zehar. Zehazki, Espainian 300.000 abelburu transhumatzen direla kalkulatzen da.

Soriako zutoihala “Soria pura, cabeza de Extremadura” esaten du, hain zuzen ere, Mesta Lur Garaietan hasten zelako, Gaztelako probintziako eskualde zoragarri batean, bertatik milaka abelburu abiatzen zirelarik Caceres eta Badajozeko lurretara, neguan larratzera.