Cordeiro, ovella e carneiro

O clima Mediterráneo propio dalgunhas rexións do noso país caracterízase pola alternancia de invernos suaves e húmidos con veráns secos e calorosos. Este contraste tradúcese nunha diferente produtividade dos pastos nas distintas rexións xeográficas. Así, no inverno, os pastos de montaña están cubertos polas neves, mentres que os das zonas baixas manteñen unha boa produción de herba grazas a unha maior humidade e ás temperaturas moderadas.

Pola contra, durante o verán, os prados das zonas baixas están secos, mentres que os das montañas atópanse en plena produción. Esta estacionalidade deu lugar en España ao desenvolvemento dun sistema gandeiro denominado transhumancia, baseado no traslado periódico dos animais. Estes movementos do gando realízanse a través dunha rede de vías pecuarias - cañadas, cordeis e veredasque percorren España de norte a sur e de leste a oeste.

Estes camiños foron abertos na Idade Media cando no ano 1273 Alfonso X o Sabio creou o Fiucego Concello da Mesta, institución que agrupou aos gandeiros e cuxa importancia radicou sobre todo na expansión do vellón español: a finísima la de ovella Meiriña. A Mesta ostentou un gran poder, tanto económico como político que mantivo até o século XVIII, para despois desaparecer no ano 1836.

A disolución da Mesta, a decadencia da gandaría extensiva, a aparición do ferrocarril e do automóbil e os cambios dos usos gandeiros tradicionais a partir da década de 1960 foron os factores determinantes do abandono das vías pecuarias. Con todo, aínda hai movementos de rabaños ao longo de determinados tramos. En concreto estímase que a cantidade de gando que trashuma en España é de 300.000 cabezas.

O Pendón de Soria reza “Soria pura, cabeza de Estremadura”, precisamente porque a Mesta comezaba en Terras Altas, unha preciosa rexión da provincia castelá, de onde partían miles de cabezas de gando en dirección ás terras de Cáceres e Badaxoz a pastar no inverno.